W ostatnich latach dokonała się znacząca zmiana w podejściu do osób niepełnosprawnych doprowadzając do weryfikacji dotychczasowych sposobów usprawniania. Obecnie nikt już nie podważa konieczności wieloprofilowego usprawniania dzieci bez odrywania ich od domu rodzinnego i środowiska, w którym się wychowują.

W tym poradniku rodzice i opiekunowie dzieci niepełnosprawnych znajdą podstawową wiedzę na temat uwarunkowań, prawidłowego przebiegu i najczęstszych zaburzeń rozwoju oraz najczęściej stosowanych metod usprawniania ruchowego, a także postępowania leczniczo-usprawniającego w codziennych czynnościach.

Rozdziały:

1. Znaczenie prawidłowego rozwoju dziecka we wczesnym okresie dla dalszego życia – Maria Borkowska

2. Niepełnosprawność – Maria Borkowska             21
2.1. Wprowadzenie                   21
2.2. Definicja niepełnosprawności               22

3. Działania usprawniające – Maria Borkowska          27
3.1. Podstawowe zasady prowadzenia zajęć/ćwiczeń z małymi dziećmi – Maria Borkowska
3.2. Ruch. Funkcja ruchowa – Maria Borkowska         29
3.3. Napięcie mięśni – Maria Borkowska          31
3.4. Leczenie ruchem. Kinezyterapia – Maria Borkowska   41
3.5. Fizykoterapia – Maria Borkowska             46
3.6. Masaż – Maria Borkowska                56
3.7. Stymulacja dotykowa. Masaż Shantali – Irmina Derulska 59
3.8. Inne rodzaje zabiegów stosowanych u dzieci –
3.9. Terapia zajęciowa – Maria Borkowska            72

4. Najwcześniej działające czynniki wywołujące schorzenia i zaburzające psychoruchowy rozwój dzieci
4.1. Błędy w przekazywaniu informacji genetycznej      79
4.2. Zaburzenia metaboliczne               80
4.3. Leki szkodliwie działające na płód             81
4.4. Alkohol, nikotyna, narkotyki i inne używki        82
4.5. Czynniki infekcyjne                 83
4.6. Stany niedoborowe ciężarnych             85
4.7. Zanieczyszczenie środowiska               85
4.8. Inne czynniki                     86
4.9. Podsumowanie                   89

5. Rozwój ruchowy – Maria Borkowska             93
5.1. Ogólne uwagi dotyczące rozwoju ruchowego        93
5.2. Prawidłowy rozwój ruchowy w 1. roku życia       94
5.3. Rozwój nieprawidłowy                104

6. Najczęstsze schorzenia wywołujące niesprawność ruchową dzieci – Maria Borkowska
6.1. Mózgowe porażenie dziecięce             109
6.2. Rozszczep kręgosłupa i przepuklina oponowo-rdzeniowa

7. Najczęściej stosowane metody usprawniania ruchowego dzieci z zaburzeniami rozwoju ruchowego
7.1. Metoda NDT-Bobath – Maria Borkowska           134
7.2. Metoda Petö – nauczanie kierowane – Irmina Derulska   140
7.3. Metoda Vàclava Vojty – Maria Borkowska        147
7.4. Metoda Glenna Domana – Maria Borkowska       149
7.5. Integracja czynności narządów zmysłów w rozwoju dziecka
7.6. Terapia psychomotoryczna – Irmina Derulska      162
7.7. Ocena stosowanych w rehabilitacji metod usprawniania –

8. Samoobsługa w czynnościach dnia codziennego
8.1. Trudności w karmieniu                178
8.2. Nauka ubierania i rozbierania               190
8.3. Trening czynności fizjologicznych             194

9. Usprawnianie czynności rąk – Halina Schmidt          197
9.1. Ćwiczenia u dzieci źle kontrolujących ustawienie głowy    199
9.2. Ćwiczenia w pozycji na plecach              199
9.3. Ćwiczenia w pozycji na brzuchu            200
9.4. Ćwiczenie płynności ruchów               201
9.5. Ćwiczenia uczące używania obu rąk jednocześnie     201
9.6. Ćwiczenie koordynacji pracy obu rąk przy użyciu różnych pomocy
9.7. Ćwiczenia rąk w trakcie śpiewania piosenek         205
9.8. Ćwiczenia usprawniające proces zwalniania chwytu      206
9.9. Ćwiczenia poprawiające chwyt              208
9.10. Ćwiczenia usprawniające odwodzenie kciuka       209
9.11. Ćwiczenia kształtujące chwyt opuszkowy          209
9.12. Ćwiczenia kształtujące chwyt pęsetkowy         209
9.13. Ćwiczenia rozluźniające mięśnie rąk            210
9.14. Zabawy „palcówki”                 210

10. Ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne – Halina Schmidt      213

11. Ćwiczenia równoważne – Halina Schmidt           219
11.1. Ćwiczenia równoważne w pozycji na plecach       221
11.2. Ćwiczenia równoważne w pozycji na brzuchu       222
11.3. Ćwiczenia równoważne w pozycji siedzącej         223
11.4. Ćwiczenia równoważne w klęku podpartym         224
11.5. Ćwiczenia równoważne w klęku prostym          225
11.6. Ćwiczenia równoważne w klęku jednonóż        226
11.7. Ćwiczenia równoważne w przysiadzie          227
11.8. Ćwiczenia równoważne w pozycji stojącej        227

12. Ćwiczenia w wodzie – Maria Borkowska             229
12.1. Wprowadzenie                   229
12.2. Wejście do wody i zanurzenie dziecka          231
12.3. Wyjście z wody i wyciągnięcie dziecka           233
12.4. Zasady wspomagania dziecka w wodzie         234
12.5. Znaczenie ćwiczeń w wodzie

13. Muzyka w codziennym życiu i terapii – Kinga Wagh       237
13.1. Muzyka i ruch                     243
13.2. Rytm                       246
13.3. Melodia                      248
13.4. Tembr                        249
13.5. Muzyka w rozwoju człowieka             250
13.6. Muzyka w relaksacji                 255

14. Hipoterapia – Hanna Eysymont                257
14.1. Rys historyczny                    258
14.2. Wpływ jazdy konnej na pacjenta            258
14.3. Wskazania do hipoterapii               260
14.4. Przeciwwskazania do hipoterapii            261
14.5. Założenia hipoterapii                  261
14.6. Wyposażenie konia i środki pomocnicze         262
14.7. Metodyka prowadzenia zajęć z dziećmi           263

15. Inne działania wspomagające proces usprawniania
15.1. Dogoterapia                    266
15.2. Delfinoterapia                     269
15.3. Kombinezony/skafandry                 270

16. Bezpieczeństwo w domu – Maria Borkowska           273
16.1. Zasady ogólne                     274
16.2. Schody. Klatki schodowe. Przedpokoje. Hole       275
16.3. Kuchnia                      276
16.4. Łazienka                       276
16.5. Pokój mieszkalny. Jadalnia                277
16.6. Sypialnia                       277
16.7. Pokój dziecinny                    278
16.8. Strych i piwnica                    279
16.9. Podwórko. Ganek. Weranda. Garaż           279
16.10. Piecyki. Grzejniki. Kaloryfery             280
16.11. Elektryczność i przedmioty zasilane energią elektryczną    281
16.12. Nagłe wypadki i wyjątkowe sytuacje            282
16.13. Plan ewakuacji/nagłej ucieczki             283

17. Piśmiennictwo