Jest to nowoczesna publikacja dotycząca praktyki farmaceutycznej, zwłaszcza w aptece ogólnodostępnej.

Szczegółowo omówiono zagadnienia dotyczące prawidłowego postępowania w zakresie wykonywania leków, dystrybucji, udzielania porad dotyczących stosowania leków OTC, prowadzenia opieki farmaceutycznej w celu optymalizacji farmakoterapii, praktyczne aspekty wynikające z interakcji leków oraz interakcji leków z żywnością.

Uwzględniono również zagadnienia z zakresu farmakoepidemiologii i promocji oraz wybrane aspekty prawne wykonywania zawodu farmaceuty. 

Publikacja wychodzi naprzeciw problemom, z jakimi spotykają się farmaceuci w codziennej praktyce aptecznej. Z pewnością okaże się pomocna w kontakcie aptekarza z pacjentem w nowoczesnej obsłudze chorego.

Jest adresowana do aptekarzy oraz studentów wydziałów farmaceutycznych.

Rozdziały:

CZĘŚĆ I. APTEKA JAKO MIEJSCE WYKONYWANIA USŁUGI FARMACEUTYCZNEJ
1. Praktyka farmaceutyczna w zmieniającym się otoczeniu
1.1. Evidence Based Medicine współczesnym paradygmatem praktyki medycznej
1.2. Standardy i systemy zarządzania jakością w placówkach opieki zdrowotnej
1.3. Badania i procesy rozwojowe produktów leczniczych
1.3.1. Etapy procesu badawczo-rozwojowego
1.3.2. Wytwarzanie produktów leczniczych
1.4. Zmiany w zawodzie
1.5. Analizy farmakoekonomiczne w ocenie procedur farmaceutycznych
1.5.1. Porównawcze analizy farmakoekonomiczne
1.5.2. Etapy analiz porównawczych
2. Zasady wydawania produktów leczniczych w aptece
2.1. Zasady dyspensowania produktów leczniczych z uwzględnieniem ich kategorii dostępności
2.1.1. Dyspensowanie produktów leczniczych na podstawie recepty lekarskiej
2.1.2. Zasady dyspensowania produktów leczniczych i wyrobów medycznych refundowanych i w przypadku chorób przewlekłych
2.1.3. Dyspensowanie produktów leczniczych pacjentom z uprawnieniami
2.1.4. Zasady wydawania produktów leczniczych zawierających środek odurzający lub substancję psychotropową
2.1.5. Realizacja recept refundowanych dla ubezpieczonych w Unii Europejskiej
2.1.6. Zasady wydawania leku recepturowego z apteki
2.1.7. Zasady wydawania produktów leczniczych niepodlegających refundacji
2.1.8. Wydawanie produktów leczniczych na receptę do stosowania u zwierząt
2.1.9. Wydawanie produktów leczniczych bez recepty lekarskiej w przypadkach zagrożenia zdrowia i życia
2.1.10. Zasady sporządzania i realizacji odpisu recepty
2.2. Zasady wydawania produktów leczniczych w opakowaniu własnym apteki
2.3. Zasady postępowania przy wydawaniu produktu leczniczego z apteki
2.3.1. Przyczyny odmowy wydania produktu leczniczego z apteki
2.3.2. Zasady dotyczące korekty recept
2.4. Zasady dokumentowania wydania produktów leczniczych przepisanych na receptę
2.4.1. Taksacja recepty
2.4.2. Dokumentacja recept refundowanych oraz leku aptecznego recepturowego i homeopatycznego
2.5. Zasady przechowywania środków odurzających i psychotropowych oraz ich ewidencjonowanie
2.5.1. Postępowanie w przypadku przeterminowanych środków odurzających i psychotropowych przeznaczonych do unieszkodliwienia
2.5.2. Zwolnienie z obrotu środkami odurzającymi i psychotropowymi
3. Zasady sporządzania leków w aptece
3.1. Roztwory - Solutiones
3.1.1. Sporządzanie roztworów
3.1.2. Zasady postępowania przy sporządzaniu roztworów
3.1.3. Charakterystyka roztworów zależnie od drogi podania
3.2. Mieszanki - Mixturae
3.2.1. Sporządzanie mieszanki
3.2.2. Rozpuszczalność substancji leczniczych
3.2.3. Wpływ pH na rozpuszczalność
3.2.4. Przykłady substancji o odczynie zasadowym i kwaśnym w roztworze wodnym
3.2.5. Przykłady leków gotowych dodawanych do mieszanek recepturowych
3.2.6. Obliczenia
3.2.7. Kontrola dawek dla dzieci
3.3. Zawiesiny - Suspensiones
3.3.1. Cel stosowania zawiesin
3.3.2. Sporządzanie zawiesin
3.3.3. Właściwości dobrze sporządzonej zawiesiny
3.3.4. Zjawiska występujące w zawiesinach
3.3.5. Metoda sporządzania zawiesin
3.4. Emulsje - Emulsiones
3.4.1. Przyczyny stosowania emulsji
3.4.2. Typy emulsji
3.4.3. Emulgatory
3.4.4. Wybór emulgatora
3.4.5. Środki konserwujące
3.4.6. Przeciwutleniacze
3.4.7. Trwałość emulsji
3.4.8. Czynniki powodujące rozkład emulsji
3.4.9. Metody sporządzania emulsji
3.5. Maści - Unguenta
3.5.1. Maści typu roztwory
3.5.2. Maści typu zawiesiny
3.5.3. Maści typu emulsji
3.5.4. Żele
3.6. Proszki - Pulveres
3.6.1. Cel stosowania
3.6.2. Proszki niedzielone
3.6.3. Proszki dzielone
3.7. Czopki - Suppositoria
3.7.1. Cel stosowania
3.7.2. Podłoża czopkowe
3.7.3. Substancje pomocnicze
3.7.4. Sporządzanie czopków
3.7.5. Przygotowanie masy czopkowej
3.7.6. Metoda badania czopków i globulek
3.7.7. Zastosowanie miksera recepturowego Unguator® do sporządzania czopków i gałek
3.8. Leki do oczu
3.8.1. Krople do oczu - Guttae ophthalmicae
3.8.2. Sporządzanie kropli do oczu
4. Trwałość produktów leczniczych
5. Zapewnienie właściwej jakości produktów leczniczych w hurtowniach i aptekach - wybrane zagadnienia
5.1. Rola i zadania Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej w kontroli jakości
5.2. Wstrzymanie i wycofanie z obrotu produktów leczniczych
5.2.1. Tryb postępowania w przypadku otrzymania decyzji o wstrzymaniu w obrocie produktu leczniczego wytwórni, hurtowni, apteki, obrotu pozaaptecznego
5.3. Przyczyny wstrzymania i wycofania leków z obrotu
5.3.1. Tryb zgłaszania wady jakościowej
5.3.2. Tryb zabezpieczenia leku do badań przez wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego
5.4. Dobra Praktyka Wytwarzania (GMP) - zabezpieczenie jakości w wytwórni farmaceutycznej
5.5. Dobra Praktyka Dystrybucyjna - zabezpieczenie jakości w hurtowni farmaceutycznej
5.6. Wewnętrzna kontrola jakości w aptece
5.6.1. Tok postępowania przy przyjęciu asortymentu dostawy z hurtowni do apteki
5.6.2. Warunki wykonania i wewnętrzna kontrola leku wykonywanego w aptece
6. Opieka farmaceutyczna
6.1. Działania podejmowane w celu racjonalizacji wydatków na leki
6.2. Definicje opieki farmaceutycznej
6.3. Pacjenci wskazani do objęcia opieką
6.4. Opieka farmaceutyczna jako proces
6.5. Problem lekowy
6.5.1. Problemy lekowe związane ze wskazaniami do stosowania
6.5.2. Problemy lekowe związane ze skutecznością leczenia
6.5.3. Problemy lekowe związane z bezpieczeństwem terapii
6.5.4. Problemy lekowe związane z wygodą chorego
6.6. Cele terapeutyczne
6.7. Plan opieki farmaceutycznej
6.8. Rola chorego w procesie opieki farmaceutycznej
6.9. Rola farmaceuty w opiece farmaceutycznej
6.10. Dokumenty określające rolę farmaceutów
6.11. Praktyczna realizacja opieki farmaceutycznej w Polsce
7. Komunikacja interpersonalna w opiece farmaceutycznej
7.1. Sytuacje komunikacyjne w aptece
7.2. Definicja procesu komunikacji
7.3. Komunikacja niewerbalna
7.3.1. Metakomunikaty
7.4. Zaburzenia procesu komunikacji interpersonalnej
7.5. Umiejętność słuchania
7.6. Style komunikowania się
7.6.1. Styl pasywny
7.6.2. Styl agresywny
7.6.3. Styl asertywny
7.7. Analiza transakcyjna i analiza gier
7.8. Znaczenie komunikacji w aptece
8. Zadania farmaceutów w zakresie doradzania pacjentowi
8.1. Zasady doboru leków OTC (wydawanych bez recepty)
8.2. Doradzanie w zakresie stosowania leków z grupy OTC w wybranych jednostkach chorobowych
8.2.1. Przeziębienie
8.2.2. Kaszel
8.2.3. Katar
8.2.4. Ból gardła
8.2.5. Choroby ośrodkowego układu nerwowego (o.u.n.)
8.2.6. Choroby reumatyczne
8.2.7. Choroby przewodu pokarmowego
8.2.8. Choroby układu sercowo-naczyniowego
8.2.9. Zapalenie pęcherza moczowego i dróg moczowych
8.2.10. Przerost gruczołu krokowego
8.2.11. Menopauza
8.2.12. Osteoporoza
8.2.13. Choroby oczu
8.2.14. Choroby dermatologiczne
9. Materiały medyczne
9.1. Materiały opatrunkowe w leczeniu ran
9.2. Charakterystyka materiałów opatrunkowych
9.2.1. Wata
9.2.2. Gaza
9.2.3. Włókniny
9.2.4. Kompresy impregnowane
9.2.5. Kompresy kombinowane
9.2.6. Kompresy pokrywane metalami
9.2.7. Kompresy z węglem aktywnym
9.2.8. Opatrunki hydrożelowe
9.2.9. Opatrunki hydrokoloidowe
9.2.10. Opatrunki z superabsorbentem
9.2.11. Opatrunki alginianowe
9.2.12. Opatrunki piankowe
9.2.13. Przylepce i plastry opatrunkowe
9.2.14. Opaski elastyczne
9.3. Nici chirurgiczne
9.4. Artykuły higieniczne dla chorych z problemami urologicznymi
9.5. Zaopatrzenie stomii
9.6. Sprzęt jednorazowego użytku
9.6.1. Cewniki
9.6.2. Rurki tracheostomijne
10. Promocja zdrowia
10.1. Promocja zdrowia w aptekach
10.2. Udział farmaceutów w programach zwalczania nałogu palenia
10.3. Nałóg palenia tytoniu
10.3.1. Zdrowotne następstwa palenia papierosów
10.3.2. Choroby biernych palaczy
10.3.3. Głód nikotynowy
10.3.4. Farmakoterapia uzależnienia od nikotyny
10.4. Otyłość a stan zdrowia człowieka
10.4.1. Powstawanie otyłości
10.4.2. Rola farmaceuty w terapii otyłości
10.4.3. Leczenie dietetyczne
10.4.4. Wzmożony wysiłek fizyczny
10.4.5. Leczenie farmakologiczne
10.4.6. Środki wspomagające odchudzanie
10.5. Aktywność fizyczna
11. Techniczne aspekty praktyki farmaceutycznej
11.1. Sprzęt komputerowy
11.1.1. Serwer i jednostki robocze
11.1.2. Dodatkowe urządzenia
11.2. Dostęp do sieci Internet
11.3. Oprogramowanie apteczne
11.4. Dodatkowe oprogramowanie i wyposażenie
11.4.1. Bazy danych zawierające informacje o lekach
11.4.2. Źródła danych merytorycznych oraz uczenie się za pośrednictwem sieci Internet
11.4.3. e-Apteka
11.4.4. Sprzęt dydaktyczny - edukacja pacjenta
11.5. Podsumowanie

CZĘŚĆ II. ZASADY BEZPIECZNEJ FARMAKOTERAPII
12. Bezpieczeństwo farmakoterapii
12.1. Metody badania i oceny bezpieczeństwa leków
12.2. Niepożądane działania leków
12.2.1. Podział niepożądanych działań leków
12.2.2. Rozpoznawanie niepożądanego działania leku
12.3. Chorobowość i śmiertelność polekowa
12.4. Błędy medyczne
12.4.1. Błąd medyczny a błąd lekowy
12.4.2. Rodzaje błędów lekowych wykrywanych i popełnianych w aptekach
12.4.3. Praca farmaceuty a błędy dyspensowania i administrowania
12.4.4. Sposoby minimalizacji ryzyka błędów lekowych
13. Działania niepożądane leków - powikłania polekowe
13.1. Działania niepożądane leków
13.1.1. Klasyfikacja działań niepożądanych
13.2. Choroby polekowe
13.2.1. Rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy
13.2.2. Polekowy zespół pozapiramidowy
13.2.3. Nudności, wymioty i bóle brzucha
13.2.4. Polekowe owrzodzenia żołądka i dwunastnicy
13.2.5. Polekowe zaburzenia rytmu serca
13.2.6. Nieżyt nosa po nadużywaniu kropli do nosa
13.3. Monitorowanie działań niepożądanych
14. Interakcje leków
14.1. Interakcje farmakokinetyczne
14.1.1. Interakcje na etapie wchłaniania
14.1.2. Interakcje na etapie dystrybucji
14.1.3. Interakcje na etapie biotransformacji
14.1.4. Interakcje na etapie wydalania
14.2. Interakcje farmakodynamiczne
14.3. Kliniczne interakcje lekowe
15. Interakcje leków z żywnością
15.1. Wprowadzenie i definicja interakcji
15.2. Podstawowe rodzaje interakcji
15.3. Wpływ żywności na wchłanianie substancji leczniczej
15.3.1. Czynniki wpływające na proces wchłaniania substancji leczniczych
15.3.2. Wpływ pożywienia na zmniejszenie wchłaniania substancji leczniczych
15.3.3. Wpływ żywności na opóźnienie wchłaniania substancji leczniczych
15.3.4. Wpływ żywności na zwiększenie wchłaniania substancji leczniczych
15.3.5. Osłaniające działanie żywności
15.4. Wpływ płynów podawanych z lekami na ich biodostępność
15.5. Wpływ pożywienia na transport substancji leczniczych w organizmie
15.6. Wpływ pożywienia na metabolizm leków
15.6.1. Wpływ składników odżywczych na biotransformację leków
15.6.2. Wpływ niektórych środków spożywczych na metabolizm leków
15.6.3. Rola mikroflory przewodu pokarmowego w metabolizmie leku
15.7. Wpływ pożywienia na wydalanie leków
15.8. Wpływ leków na wchłanianie, metabolizm i wydalanie składników odżywczych
15.8.1. Wpływ leków na wchłanianie składników odżywczych
15.8.2. Wpływ leków na metabolizm składników odżywczych
15.8.3. Wpływ leków na wydalanie składników mineralnych
15.8.4. Wpływ leków na doznania smakowe, łaknienie i apetyt
15.9. Synergiczne działanie leków i pożywienia
15.10. Interakcje leków z pozostałościami substancji zanieczyszczających żywność
15.11. Interakcje między lekami a substancjami farmakologicznie czynnymi zawartymi w żywności
15.12. Interakcja leku z alkoholem
16. Zasady prawidłowego stosowania leków w zależności od rodzaju postaci leku i opakowania
16.1. Podanie doustne
16.1.1. Płynne postacie leku
16.1.2. Stałe postacie leku
16.1.3. Płynne i półstałe postacie leków stosowane w jamie ustnej
16.2. Podanie do oczu
16.2.1. Krople do oczu
16.2.2. Maści i żele do oczu
16.3. Podanie leku do uszu
16.3.1. Krople do uszu
16.3.2. Maści do uszu
16.4. Podanie leku do nosa
16.4.1. Krople i aerozole do nosa
16.4.2. Maści i żele do nosa
16.5. Podanie inhalacyjne
16.6. Podanie na skórę
16.6.1. Płynne postacie leku
16.6.2. Półstałe postacie leku
16.6.3. Zasypki
16.6.4. Aerozole natryskowe
16.6.5. Transdermalne systemy terapeutyczne (TTS)
16.7. Podanie dopochwowe
16.7.1. Tabletki
16.7.2. Maści i żele
16.8. Podanie doodbytnicze
16.8.1. Czopki
16.8.2. Maści

CZĘŚĆ III. UREGULOWANIA PRAWNE W FARMACJI
17. Regulacje prawne w obszarze praktyki farmaceutycznej
17.1. Źródła prawa
17.2. Pojęcie i rodzaje obrotu produktami leczniczymi
17.3. Placówki obrotu produktami leczniczymi
17.3.1. Hurtownie farmaceutyczne i hurtownie farmaceutyczne produktów leczniczych weterynaryjnych
17.3.2. Apteki
17.3.3. Punkty apteczne
17.3.4. Placówki obrotu pozaaptecznego
17.4. Zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej
17.5. Działalność aptek ogólnodostępnych
17.5.1. Zasady obrotu produktami leczniczymi prowadzonego przez apteki ogólnodostępne
17.5.2. Wymogi dotyczące lokalu apteki
17.5.3. Kierownik apteki - kwalifikacje i zadania
17.5.4. Osoby zatrudnione przy wykonywaniu czynności fachowych
17.6. Reklama produktów leczniczych i aptek
17.7. Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna - organizacja, zadania i kompetencje
18. Wprowadzenie do obrotu produktów leczniczych
18.1. Ustawodawstwo europejskie a ustawodawstwo polskie w zakresie dopuszczania produktów leczniczych do obrotu
18.2. Własność intelektualna a dopuszczanie produktów leczniczych do obrotu
18.2.1. Ochrona własności intelektualnej
18.3. Wymogi dotyczące dopuszczania produktów leczniczych do obrotu
18.3.1. Elementy dokumentacji rejestracyjnej dla produktów leczniczych
18.3.2. Szczególne wymogi dotyczące produktów leczniczych pochodzenia roślinnego
18.3.3. Szczególne wymogi dotyczące produktów leczniczych homeopatycznych
18.4. Procedury dopuszczania produktów leczniczych do obrotu
18.5. Szczególne przypadki dopuszczania produktów leczniczych do obrotu
18.5.1. Produkty lecznicze „sieroce”
18.5.2. Warunkowe dopuszczenie do obrotu
18.5.3. Dopuszczenie do obrotu w wyjątkowych okolicznościach
18.6. Ważność pozwolenia na dopuszczenie do obrotu
18.7. Obowiązki podmiotu odpowiedzialnego po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu
18.7.1. Zmiany w pozwoleniu na dopuszczenie do obrotu
18.7.2. Monitorowanie działań niepożądanych (Pharmacovigilance)

Aneks 1. Opieka farmaceutyczna - studium przypadku
Aneks 2. Termometry lekarskie