Mikrobiologia ogólna Hansa G. Schlegela jest zwięzłym podręcznikiem zawierającym niezbędne podstawowe wiadomości z zakresu mikrobiologii ogólnej.

Książka daje przede wszystkim ogólny przegląd aktualnej wiedzy, dostarcza dokładnych informacji, ale jednocześnie wzbudza zainteresowanie tą dziedziną nauki. Oprócz biologii, może także zainteresować czytelnika pokrewnymi dziedzinami nauki, przede wszystkim biochemią ogólną.

Dlatego podano w niej podstawowe reakcje chemiczne zachodzące w procesach przemiany materii, dokładniej zaś opisano zasadnicze reakcje przemian charakterystycznych dla mikroorganizmów. Obszerniej przedstawiono też fizjologię bakterii. Cechą tego podręcznika jest uwypuklenie powiązania mikrobiologii z innymi dziedzinami nauk przyrodniczych.

Ważną rolę w zrozumieniu wielu skomplikowanych procesów i szlaków metabolicznych pełnią liczne rysunki, wykresy, schematy. Ujęcie i sposób przedstawienia tematu powoduje, że jest to podręcznik przydatny nie tylko dla mikrobiologów, lecz również dla studentów botaniki, zoologii, farmacji, rolnictwa, medycyny, fizyki i chemii.

W obecnym wydaniu dokonano pewnych zmian, mających na celu uwzględnienie współczesnych poglądów na systematykę, wyróżniających trzy tzw. domeny organizmów żywych – Bacteria, Archaea i Eukarya. Tak, więc w całym tekście stosowana wcześniej nazwa archebakterie została zastąpiona określeniem archeony.

Ponieważ zmiany w klasyfikacji organizmów nie objęły niższych taksonów systematycznych, nazwy wielu archeonów nadal kojarzą się z bakteriami, np. Methanobacterium wolfei, co czasem może być mylące.

Rozdziały:
Pisownia i skróty 11
Skróty często używane 12

1. Miejsce mikroorganizmów w przyrodzie 19
1.1. Trzy królestwa: zwierzęta, rośliny i Protista 19
1.2. Prokaryota i Eukaryota 21
1.3. Ewolucja organizmów 23
1.4. Udział mikroorganizmów w obiegu podstawowych pierwiastków w przyrodzie 25
1.5. Mikroorganizmy w służbie człowieka 31
1.6. Właściwości ogólne mikroorganizmów 33

2. Komórka i jej budowa 36
2.1. Komórka eukariotyczna (eucyt) 37
2.2. Komórka prokariotyczna (protocyt) 42

3. Grupy organizmów prokariotycznych 113
3.1. Wstęp 113
3.2. Grupy prokariotów 120
3.3. Gramdodatnie ziarniaki 123
3.4. Gramujemne ziarniaki 124
3.5. Gramdodatnie pałeczki nie tworzące endospor 125
3.6. Bakterie maczugowate 126
3.7. Prątki 128
3.8. Promieniowce sensu stricto 130
3.9. Laseczki i ziarniaki tworzące endospory 134
3.10. Bakterie z grupy Pseudomonas i inne pałeczki gramujemne 136
3.11. Gramujemne pałeczki względnie beztlenowe 140
3.12. Gramujemne bakterie beztlenowe 140
3.13. Archeony 141
3.14. Wygięte pałeczki: śrubowce i przecinkowce 144
3.15. Krętki 146
3.16. Bakterie o ruchu ślizgowym 150
3.17. Bakterie tworzące wyrostki, wypustki i pączkujące 155
3.18. Bezwzględne pasożyty komórkowe 158
3.19. Mikroplazmy 160
3.20. Beztlenowe bakterie fototroficzne 162
3.21. Tlenowe bakterie fototroficzne: sinice 163

4. Wirusy: występowanie i budowa 171
4.1. Wirusy 173
4.2. Wirusy bakteryjne (bakteriofagi) 181
4.3. Rola wirusów i plazmidów w powstawaniu nowotworów 192
4.4. Ważne wirusowe patogeny człowieka 198

5. Grzyby (Mycota) 201
5.1. Acrasiomycetes (akrazjowce) 205
5.2. Myxomycetes (śluzowce) 208
5.3. Phycomycetes (grzyby niższe) 209
5.4. Ascomycetes (workowce) 214
5.5. Basidiomycetes (podstawczaki) 221
5.6. Deuteromycetes = Fungi imperfecti (grzyby konidialne) 224

6. Wzrost mikroorganizmów 225
6.1. Odżywianie się mikroorganizmów 225
6.2. Podłoża bakteriologiczne (pożywki) i warunki wzrostu 228
6.3. Typy odżywiania 236
6.4. Metody hodowli selektywnych (wybiórczych) 238
6.5. Fizjologia wzrostu 243
6.6. Zahamowanie wzrostu i zamieranie 260

7. Podstawowe mechanizmy metabolizmu i przemian energetycznych 273
7.1. Rozważania ogólne 274
7.2. Szlaki degradacji glukozy 286
7.3. Cykl kwasów trikarboksylowych 295
7.4. Łańcuch oddechowy i fosforylacja na poziomie transportu elektronów 297
7.5. Cykle pomocnicze i glukoneogeneza 314
7.6. Biosynteza niektórych niskocząsteczkowych składników 320
7.7. Pobieranie substancji przez komórkę 324

8. Ważniejsze procesy fermentacyjne 332
8.1. Fermentacje alkoholowe u drożdży i bakterii 337
8.2. Fermentacja mlekowa i Lactobacteriaceae 344
8.3. Fermentacja propionowa i bakterie propionowe 353
8.4. Fermentacja mrówkowa i Enterobacteriaceae 356
8.5. Fermentacja masłowo-butanolowa i klostridia 366
8.6. Fermentacja homooctowa: dwutlenek węgla jako akceptor wodoru 376
8.7. Produkty naturalne podlegające i nie podlegające fermentacji 378

9. Transport elektronów w warunkach beztlenowych 380
9.1. Oddychanie azotanowe: denitryfikacja i amonifikacja azotanów 382
9.2. Tworzenie siarkowodoru podczas redukcji siarczanu 387
9.3. Redukcja siarki do siarkowodoru 394
9.4. Tworzenie metanu przez redukcję węglanu 395
9.5. Tworzenie octanu przez redukcję węglanu 402
9.6. Tworzenie bursztynianu przez redukcję fumaranu 403
9.7. Redukcja żelaza(III) do żelaza(II) 404

10. Utlenianie częściowe i biotechnologia z wykorzystaniem drobnoustrojów 406
10.1. Produkcja kwasu octowego i bakterie octowe 407
10.2. Wytwarzanie innych kwasów organicznych przez grzyby 410
10.3. Produkcja aminokwasów 416
10.4. Przemiana substancji organicznych przez drobnoustroje 417
10.5. Produkcja antybiotyków 419
10.6. Witaminy 429
10.7. Egzopolisacharydy 430
10.8. Enzymy 431
10.9. Biomasa 433

11. Nieorganiczne donory wodoru: tlenowe bakterie chemolitotroficzne 435
11.1. Utlenianie amonu i azotynu: nitryfikacja 436
11.2. Utlenianie zredukowanych związków siarki 441
11.3. Utlenianie żelaza(II) 444
11.4. Utlenianie wodoru cząsteczkowego 446
11.5. Wiązanie dwutlenku węgla 450

12. Bakterie fototroficzne i fotosynteza 456
12.1. Purpurowe bakterie siarkowe, purpurowe bakterie bezsiarkowe i zielone bakterie siarkowe 457
12.2. Podstawowe procesy w fotosyntezie 475
12.3. Wykorzystywanie energii świetlnej przez archeony z rodzaju Halobacterium 487

13. Wiązanie azotu cząsteczkowego 488
13.1. Wiązanie azotu bakterie symbiotyczne 489
13.2. Wiązanie azotu przez bakterie wolno żyjące i sinice 494
13.3. Biochemia wiązania azotu 496

14. Rozkład substancji naturalnych 500
14.1. Celuloza 502
14.2. Ksylan 508
14.3. Skrobia i inne glukany 509
14.4. Fruktany 513
14.5. Mannan 513
14.6. Pektyny 514
14.7. Agar 515
14.8. Chityna 516
14.9. Lignina 517
14.10. Powstawanie humusu 520
14.11. Węglowodory 522
14.12. Białka 535

15. Stałość, zmienność, rekombinacja i przekazywanie informacji genetycznej 541
15.1. Pochodzenie mutacji 542
15.2. Przekazywanie cech i rekombinacja genetyczna 560
15.3. Plazmidy 577
15.4. Restrykcja i modyfikacja DNA 586
15.5. Metody klonowania molekularnego 589

16. Regulacja metabolizmu 599
16.1. Regulacja syntezy enzymów 601
16.2. Regulacja przez zmianę katalitycznej aktywności enzymów 615
16.3. Mutanty z zaburzeniami w regulacji 629

17. Mikroorganizmy i środowisko 633
17.1. Ekologia mikroorganizmów 634
17.2. Symbiotyczne stosunki między mikroorganizmami 646
17.3. Mikroorganizmy a ewolucja Ziemi 656
17.4. Ewolucja mikroorganizmów 658
Bibliografia 666
Słowniczek 673