Książka Xaviera Freixasa i Jeana-Charlesa Rocheta Mikroekonomia bankowa jest nowoczesnym spojrzeniem wybitnych przedstawicieli i teoretyków ekonomii. Ich praca zawiera wysoce kompetentny wykład wraz z elementami aplikacji, umiejętnie łączący sformalizowane wywody z zakresu mikroekonomicznych przesłanek optymalizacji podejmowania decyzji, uwzględniające kwestie ryzyk występujących w działalności bankowej. Książka ta jest dobitnym przykładem świadczącym o przemianach we współczesnym ujmowaniu teorii bankowości, wychodzącej poza opis procedur i klasycznych zasad funkcjonowania banków, a zmierzających do wykorzystania ilościowych metod w realizacji celów i strategii działania pośredników finansowych. Autorzy przedstawili w swym podręczniku nieklasyczne podejście w postrzeganiu sektora bankowego. W tradycyjnych modelach sektor bankowy rozpatrywany był głównie w kontekście realizacji polityki makroekonomicznej bądź w aspektach zarządzania ryzykiem lub szczególnie eksponowanego w ostatnim 20-leciu XX wieku problemu walki z inflacją. Nowe spojrzenie na funkcjonowanie banków (szerzej pośredników bankowych) wymagało uświadomienia stopnia komplikacji w podejmowaniu decyzji różnych podmiotów rynkowych, w tym także banków –, a jednocześnie narzuciło konieczność odrzucenia założenia o doskonałym dostępie do informacji i pojawieniu się paradygmatu asymetrii informacyjnej, jak również uwzględnienia zmian funkcjonowania otoczenia rynkowego podmiotów gospodarczych w dobie globalizacji i liberalizacji stosunków ekonomicznych.

Recenzja:

Jest to książka dla profesjonalistów. Autorzy nazwali swą pracę przewodnikiem po nowej mikroekonomicznej teorii bankowości. Próbują odpowiedzieć na coraz trudniejsze pytania. Czym zajmuje się bank? Jakie są konsekwencje występowania w roli pośrednika finansowego? Co oznacza konkurencja miêdzy bankami? Jak kształtowaæ relacje z kredytobiorcami? Jak zarządzać ryzykiem? Czym jest gorset prawa bankowego? Z pewnością nie ma w tym nic złego, że kucharz czasem sięga po książkę kucharską! Nie będzie więc też źle, jeśli pracownik banku spróbuje skosztować teorii. Książka może wydawać się trudna. A czy bankowość jest łatwa?

dr Grzegorz Wójtowicz

Rozdziały:

Słowo wstępne 11
Przedmowa  15
Rozdział 1
Wprowadzenie 19
1.1. Czym jest bank i czym zajmują się banki? 19 
 1.1.1. Płynność i system płatniczy 21 
 1.1.2. Transformacja aktywów 23 
 1.1.3. Zarządzanie ryzykiem 24 
 1.1.4. Monitorowanie i przetwarzanie informacji 27 
 1.1.5. Rola banków w procesie alokacji kapitału 27
1.2. Banki w teorii równowagi ogólnej 28 1.2.1. Konsument  30 
 1.2.2. Przedsiębiorstwo 30 
 1.2.3. Bank  31 
 1.2.4. Równowaga ogólna 31
Literatura  33
Rozdział 2Dlaczego funkcjonują pośrednicy finansowi? 35
2.1. Koszty transakcyjne 39 2.1.1. Specjalizacja  40 
 2.1.2. Korzyści skali 41
2.2. Zabezpieczanie płynności 42 
 2.2.1. Model  42 2.2.2. Autarkia  43 
 2.2.3. Gospodarka rynkowa  44 
 2.2.4. Optymalna alokacja  45 
 2.2.5. Pośrednictwo finansowe  46
2.3. Koalicja informacyjna 47 
 2.3.1. Podstawowy model rynku kapitałowego z negatywną selekcją  47 
 2.3.2. Sygnalizacja poprzez samofinansowanie  49 
 2.3.3. Koalicja kredytobiorców  51 
 2.3.4. Asymetria informacji jako przyczyna istnienia pośredników finansowych  52
2.4. Pośrednictwo finansowe jako delegowany monitoring 54
2.5. Współistnienie finansowania bezpośredniego i pośredniego  59 
 2.5.1. Prosty model rynku kredytowego z uwzględnieniem pokusy nadużycia  59 
 2.5.2. Monitoring a reputacja (na podstawie modelu Diamonda 1991)  62 
 2.5.3. Monitoring a kapitał (na podstawie modelu Holmstroema i Tirole’a 1993) 64 
 2.5.4. Pokrewne prace  67
2.6. Problemy do rozwiązania 70 
 2.6.1. Efekt skali w przetwarzaniu informacji  70 
 2.6.2. Monitoring jako dobro publiczne a prawo Greshama  71 
 2.6.3. Pośrednictwo a koszty badań (na podstawie Gehriga 1993)  72
2.7. Rozwiązania  73 
 2.7.1. Efekt skali w przetwarzaniu informacji  73 
 2.7.2. Monitoring jako dobro publiczne a prawo Greshama  74 
 2.7.3. Pośrednictwo a koszty badań (na podstawie Gehirga 1993) 75Literatura  79
Rozdział 3
Bankowość a teoria Organizacji Rynku 83
3.1. Model doskonałej konkurencji w sektorze bankowym  84 
 3.1.1. Model  84 
 3.1.2. Mnożnik kredytowy: podejście tradycyjne  86 
 3.1.3. Zachowanie pojedynczych banków w wolnokonkurencyjnym sektorze bankowym  87 
 3.1.4. Równowaga sektora bankowego w warunkach konkurencji doskonałej 89
3.2. Model banku monopolistycznego Montiego-Kleina  91 
 3.2.1. Model pierwotny  92 
 3.2.2. Wersja oligopolistyczna  94 
 3.2.3. Dowód empiryczny  96
3.3. Analiza wpływu uregulowań dotyczących stopy procentowej depozytów  97
3.4. Podwójna konkurencja Bertranda  102
3.5. Konkurencja monopolistyczna  105 
 3.5.1. Czy wolna konkurencja prowadzi do powstania optymalnej liczby banków?  106 
 3.5.2. Wpływ uregulowań dotyczących stopy procentowej depozytów na oprocentowanie kredytów  109 
 3.5.3. Sieciowa zgodność standardów banku  113
3.6. Banki wielooddziałowe a banki jednooddziałowe 114
3.7. Aneks 1: Dowód empiryczny  116
3.8. Aneks 2: Pomiar aktywności banków  117 
 3.8.1. Podejście produkcyjne  118 
 3.8.2. Podejście od strony pośrednictwa finansowego 120 
 3.8.3. Podejście nowoczesne  1213.9. Problemy do rozwiązania 123 
 3.9.1. Rozszerzenie modelu Montiego-Kleina o przypadek ryzykownych kredytów (na podstawie Dermine’a 1986)  123 
 3.9.2. Zgodność standardów sieci bankowych (na podstawie Matutesa i Padilla 1994)  124
3.10. Rozwiązania  126 
 3.10.1. Rozszerzenie modelu Montiego-Kleina do przypadku ryzykownych kredytów  126 
 3.10.2. Zgodność standardów sieci bankowych  127
Literatura  130
Rozdział 4
Relacja kredytodawca-kredytobiorca 133
4.1. Dlaczego dzielenie ryzyka nie wyjaśnia wszystkich cech kredytów bankowych?  134
 4.1.1. Optymalne umowy kredytowe w przypadku dających  się monitorować przepływów pieniężnych  135 
 4.1.2. Rozszerzenia i zastosowania paradygmatu podziału ryzyka  137
4.2. Kosztowna weryfikacja  139 
 4.2.1. Umowy spełniające warunek autoselekcji 139 
 4.2.2. Efektywne umowy prowadzące do autoselekcji 140 
 4.2.3. Efektywne umowy uniemożliwiające fałszerstwo  143 
 4.2.4. Umowa kredytowa w układzie dynamicznym w warunkach kosztownej weryfikacji  144
4.3. Zachęty do spłaty  146 4.3.1. Groźba rozwiązania umowy  146 
 4.3.2. Strategiczna spłata długu – przypadek suwerennego kraju-dłużnika 148 
 4.3.3. Dłużnicy prywatni i niezbywalność kapitału ludzkiego  154
4.4. Pokusa nadużycia  1564.5. Umowa niepełna 160 
 4.5.1. Pełnomocnictwo do renegocjacji  162 
 4.5.2. Efektywność bankowej umowy kredytowej  164
4.6. Zabezpieczenie i rozmiar kredytu jako narzędzia selekcji niejednorodnych kredytobiorców  169 
 4.6.1. Rola zabezpieczenia  170 
 4.6.1. Kredyty o zmiennych rozmiarach  174
4.7. Problemy do rozwiązania 176 
 4.7.1. Optymalny podział ryzyka w warunkach symetrycznej informacji 176 
 4.7.2. Optymalna umowa kredytowa w warunkach pokusy nadużycia  (na podstawie Innesa 1987)  177 
 4.7.3. Optymalność stochastycznego rozkładu audytów  178 
 4.7.4. Rola twardych żądań w ograniczaniu swobody menedżerów (na podstawie Harta i Moore’a 1995)  179 
 4.7.5. Zabezpieczenie i racjonowanie kredytów (na podstawie Besanko i Thakora 1987)  180 
 4.7.6. Sekurytyzacja (na podstawie Greenbauma i Thakora 1987)  1804.8. Rozwiązania 181 
 4.8.1. Optymalny podział ryzyka w warunkach symetrycznej informacji 181 
 4.8.2. Optymalna umowa kredytowa w warunkach pokusy nadużycia  182 
 4.8.3. Optymalność stochastycznego rozkładu audytów  183 
 4.8.4. Rola twardych żądań w ograniczaniu swobody menedżerów  184 
 4.8.5. Zabezpieczenie i racjonowanie kredytobiorców  184 
 4.8.6. Sekurytyzacja  186Literatura  188
Rozdział 5
Równowaga i racjonowanie na rynku kredytowym 191
5.1. Definicja racjonowania kredytów w warunkach równowagi  192
5.2. Krzywa podaży kredytów wygięta ku dołowi 194
5.3. W jaki sposób negatywna selekcja może prowadzić do krzywej podaży kredytów wygiętej ku dołowi   196 
 5.3.1. Model Stiglitza i Weissa (1981)  196 
 5.3.2. Profil ryzyka podmiotów ubiegających się o kredyt  198
5.4. Zabezpieczenie jako narzędzie selekcji  200
5.5. Racjonowanie kredytów jako skutek pokusy nadużycia  205 
 5.5.1. Nieobserwowalny wybór technologii  206 
 5.5.2. Nieobserwowalna zdolność do spłaty  208
5.6. Problemy do rozwiązania 209 
 5.6.1. Model Mankiwa (1986)  209 
 5.6.2. Efektywne racjonowanie kredytów (na podstawie De Meza i Webba 1992)  210 
 5.6.3. Nadmiar inwestycji (na podstawie De Meza i Webba 1987)  210
5.7. Rozwiązania  211 
 5.7.1. Model Mankiwa (1986)  211 
 5.7.2. Efektywne racjonowanie kredytów  212 
 5.7.3. Nadmiar inwestycji  213Literatura  215
Rozdział 6
Makroekonomiczne konsekwencje niedoskonałości rynków finansowych 217
6.1. Krótki przegląd historyczny  218
6.2. Kanały transmisji polityki pieniężnej  219 
 6.2.1. Kanał pieniężny  220 6.2.2. Podejście kredytowe  222 
 6.2.3. Podejście kredytowe a podejście pieniężne: znaczenie założeń i dowód empiryczny  225 
 6.2.4. Endogeniczny pieniądz  2276.3. Kruchość systemu finansowego  230 
 6.3.1. Kryzys finansowy spowodowany negatywną selekcją 231 
 6.3.2. Kruchość systemu finansowego a koniunktura gospodarcza  – model Bernankego i Gertlera (1990)  233
6.4. Cykle finansowe i fluktuacje  240 
 6.4.1. Ograniczenia związane z upadłością  240 
 6.4.2. Cykle kredytowe  245
6.5. Realne efekty pośrednictwa finansowego  249
6.6. Struktura finansowa a rozwój gospodarczy  252Literatura  253
Rozdział 7
Run na bank i ryzyko systemowe 257
7.1. Depozyty bankowe i ubezpieczenie płynności  258 
 7.1.1. Model ubezpieczenia płynności  259 
 7.1.2. Autarkia  259 
 7.1.3. Alokacja dobra w warunkach otwartego rynku finansowego  260 
 7.1.4. Optymalna (symetryczna) alokacja  261
7.2. System bankowy niepełnych rezerw  261
7.3. Stabilność systemu bankowego niepełnych rezerw oraz alternatywne uregulowania instytucjonalne  263 
 7.3.1. Przyczyny niestabilności  263 
 7.3.2. Pierwszy środek zaradczy na niestabilność – bankowość specjalistyczna (narrow banking) 264 
 7.3.3. Reakcje regulacyjne – zawieszenie wypłat lub ubezpieczenie depozytów  266 
 7.3.4. Propozycja Jacklina – udziały kontra depozyty  267
7.4. Efektywne runy na bank  269
7.5. Rynki międzybankowe i zarządzanie idiosynkratycznymi szokami płynności 272 
 7.5.1. Model Bhattacharya i Galea (1987)  272 
 7.5.2. Rola rynku międzybankowego  273 
 7.5.3. Przypadek nieobserwowalnych szoków płynności  274
7.6. Zagregowane szoki płynności  274 
 7.6.1. Model Hellwiga (1994)  275 
 7.6.2. Efektywna alokacja ryzyka  275
 7.6.3. Alokacje drugie po najlepszej w warunkach asymetrycznej informacji 277
7.7. Ryzyko systemowe a Kredytodawca Ostatniej Instancji – perspektywa historyczna  278 
 7.7.1. Cztery poglądy na rolę KOI  278 
 7.7.2. Skuteczność KOI i innych uregulowań cząstkowych  280 
 7.7.3. Kwestia pokusy nadużycia  281
7.8. Problemy do rozwiązania 282 
 7.8.1. Różne specyfikacje funkcji użyteczności w modelu Diamonda-Dybviga  282 
 7.8.2. Runy na banki oparte na informacjach (na podstawie Postlewaite  i Vivesa 1987)  283 
 7.8.3. Zawieszenie wypłat depozytów bankowych  (na podstawie Gortona 1985)  284
7.9. Rozwiązania  285 
 7.9.1. Różne specyfikacje funkcji użyteczności w modelu Diamonda-Dybviga  285 
 7.9.2. Runy na banki oparte na informacjach  287 
 7.9.3. Zawieszenie wypłat depozytów bankowych  287Literatura  290
Rozdział 8
Zarządzanie ryzykiem w banku 293
8.1. Ryzyko niewypłacalności  294 
 8.1.1. Podejście instytucjonalne  294 
 8.1.2. Ocena kosztów ryzyka niewypłacalności  295 
 8.1.3. Rozszerzenie  3008.2. Ryzyko płynności  301 
 8.2.1. Zarządzanie rezerwami  302 
 8.2.2. Wprowadzenie ryzyka płynności do modelu Montiego-Kleina  304 
 8.2.3. Bank jako kreator rynku 3068.3. Ryzyko rynkowe  310 
 8.3.1. Nowoczesna teoria portfela – model wyceny aktywów (CAPM)  310 
 8.3.2. Bank jako zarządzający portfelem – podejście Pyle’a (1971),Hart-Jaffee’a (1974)  313 
 8.3.3. Zastosowanie modelu portfelowego – wpływ wymagań kapitałowych 316
8.4. Dodatek – Instytucjonalny aspekt ryzyka kredytowego  322 
 8.4.1. Stopa procentowa a stopa zwrotu  322 
 8.4.2. Zabezpieczenie  323 8.4.3. Poręczenie i ubezpieczenie  324 
 8.4.4. Umowy kredytowe  324 
 8.4.5. Koszt przetwarzania informacji  325 
 8.4.6. Rachunkowość  326 
 8.4.7. Upadłość  326 
 8.4.8. Oszustwo  328
8.5. Problemy do rozwiązania 328 
 8.5.1. Model Prismana, Slovina i Sushka (1986)  328 
 8.5.2. Struktura ryzyka stóp procentowych (zastosowana przez Mertona 1974)  330 
 8.5.3. Zastosowanie modelu CAPM do obliczania oprocentowania  pożyczek  331
8.6. Rozwiązania  332 
 8.6.1. Model Prismana, Slovina i Sushka 332 
 8.6.2. Struktura stóp procentowych z punktu widzenia ryzyka 334 
 8.6.3. Zastosowanie CAPM do wyceny pożyczki 335Literatura  336
Rozdział 9
Regulacje prawne funkcjonowania banków 239
9.1. Teoria prawa a teoria bankowości  239 
 9.1.1. Przyczyny stosowania regulacji  240 
 9.1.2. Zakres regulacji bankowych  241 
 9.1.3. Instrumenty regulacyjne  241
9.2. Dlaczego banki potrzebują banku centralnego?  343 
 9.2.1. Monopol emisji pieniądza  343 
 9.2.2. Kruchość banków  345 
 9.2.3. Ochrona depozytów  347
9.3. Restrykcje portfelowe  349
9.4. Systemy ubezpieczenia depozytów  350 
 9.4.1. Pokusa nadużycia  351 
 9.4.2. Premia za ubezpieczenie wyrażona ryzykiem  352 
 9.4.3. Czy możliwa jest uczciwa wycena ubezpieczania depozytów?  354 
 9.4.4. Wpływ ubezpieczania depozytów na sektor bankowy  356
9.5. Regulacje wypłacalności  358 9.5.1. Podejście portfelowe  358 
 9.5.2. Bodźce wspierające  359 9.5.3. Niekompletność umów  361
9.6. Decyzja o likwidacji banku  365 
 9.6.1. Postanowienie o upadłości banków – polityka i narzędzia  366 
 9.6.2. Kto powinien zdecydować o likwidacji banku?  367 
 9.6.3. Czy może być bank „za duży, by upaść”?  373
9.6. Uzupełnienia  373
Literatura  376