Zawierasz lub zmieniasz umowę spółki, ustanawiasz hipotekę, sprzedajesz lub zamieniasz rzeczy bądź prawa majątkowe – pamiętaj o PCC!

W publikacji przedstawiono zasady dokonywania rozliczeń podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności: zakres czynności i kręgu podatników objętych opodatkowaniem, moment powstania obowiązku podatkowego, wyznaczenie podstawy opodatkowania, terminy złożenia deklaracji podatkowej i zapłaty podatku przez podatnika, obowiązki płatnika związane z poborem i wpłatą podatku, a także zwrot podatku lub stwierdzenie nadpłaty podatku.

Autor – doradca podatkowy, komentuje aktualny stan prawny, wskazuje istniejące rozbieżności interpretacyjne, pomaga w znalezieniu optymalnych rozwiązań, możliwych sposobów na ograniczenie ryzyka podatkowego. Bogate orzecznictwo i interpretacje Ministerstwa Finansów pomogą znaleźć rozwiązanie w indywidualnej sprawie.

Stan prawny obowiązujący na dzień 1 stycznia 2010 r.

Marcin Szymankiewicz – doradca podatkowy prowadzący własną kancelarię podatkową w Warszawie. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz Wydziału Humanistycznego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie. Doświadczenie zawodowe zdobywał w organach podatkowych i w dziale podatkowym firmy audytorskiej. Autor i współautor licznych publikacji, trener z zakresu prawa podatkowego.

Rozdziały:

I. Katalog czynności opodatkowanych                            11
1. Zamknięty katalog czynności opodatkowanych                      11
1.1. Katalog czynności cywilnoprawnych                         11
1.2. Czynność prawna                                12
1.3. Zmiany umów                                  13
1.4. Orzeczenia sądów oraz ugody                            13
2. Umowy niezawarte w katalogu czynności opodatkowanych PCC                15
2.1. Umowa o przejęcie długu                             16
2.2. Umowa komisu                                 17
2.3. Datio in salutum                                 17
2.4. Novatio                                    18
2.5. Umowa renty                                 18
2.6. Umowa majątkowa małżeńska                           19
2.7. Umowy najmu i dzierżawy itp                           19
2.8. Umowa przedwstępna                              20
2.9. Umowa powiernicza                               20
2.10. Umowa zlecenia                                22
2.11. Przeniesienie własności gruntu w trybie art. 231 k.c                  22
2.12. Przeniesienie posiadania                             23
2.13. Umowa przekazania                               23
2.14. Ustanowienie odrębnej własności lokalu                       23
2.15. Dobrowolne umorzenie udziałów i akcji                        25
2.16. Przymusowy wykup akcji                             26
2.17. Agio nie podlega opodatkowaniu PCC                        27
2.18. Umowa cash poolingu                              28
2.19. Umowy kredytowe                               30

II. Definicje legalne zawartewupcc                             32

III. Miejsce czynności cywilnoprawnej                            33
1. Rzeczy i prawa majątkowe                               33
1.1. Miejsce położenia rzeczy i miejsce wykonania prawa majątkowego             33
1.2. Miejsce dokonania czynności cywilnoprawnej                     34
1.3. Pojęcie granicy i terytorium                            34
1.4. Miejsce zamieszkania lub siedziby                          35
1.5. Rzeczy znajdujące się na terytorium Polski i poza jej granicami               35
1.6. Rzeczy znajdujące się za granicą                           36
1.7. Umowy sprzedaży akcji i udziałów                          37
1.8. Umowy pożyczek pieniężnych                           37
1.9. Pieniądz bankowy                                38
2. Umowa spółki                                   40
3. Relacja pomiędzy art. 1 ust. 4 i 5 upcc a art. 2 upcc                      41

IV. Katalog czynności wyłączonych                              42
1. Wprowadzenie                                   42
2. Sprawy z obszaru życia społeczno-gospodarczego                      42
3. Sprzedaż nieruchomości w świetle przepisów o ochronie środowiska               48
4. Sprzedaż lokali mieszkalnych przezWojskową AgencjęMieszkaniową              49
5. Sprzedaż rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym               49
6. Czynności cywilnoprawne objęte systemem podatku VAT                   51
6.1. Definicja podatku od towarów i usług                        52
6.2. Sam status podatnika VAT nie wystarcza do zastosowania wyłączenia            52
6.3. Kiedy czynność cywilnoprawna podlega podatkowi od towarów i usług           53
6.4. Nie zawsze objęcie czynności VAT wyłącza PCC                     55
6.5. Pozostałe czynności zwolnione z VAT                        64
6.6. Czynności poza zakresem VAT                            72
6.7. Która ze stron czynności musi działać w charakterze podatnika VAT?             79
6.8. Klasyfikacja czynności cywilnoprawnej na gruncie VAT                  82
7. Sprzedaż i zamiana rzeczy w składach wolnocłowych                     89
8. Wyłączenie działań restrukturyzacyjnych dotyczących spółek kapitałowych            90
8.1. Czym jest przedsiębiorstwo spółki kapitałowej lub jego zorganizowana część?         90
8.2. Aport przedsiębiorstwa do spółki kapitałowej – kontrowersje w poprzednim stanie prawnym    92

V. Poszczególne czynności opodatkowane                          94
1. Umowa sprzedaży rzeczy i praw majątkowych                       94
1.1. Definicja rzeczy                                 94
1.2. Czym jest prawo majątkowe?                           96
1.3. Sprzedaż zwierząt                                97
1.4. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania oraz wysokość podatku          97
1.5. Sprzedaż na raty                                 99
1.6. Zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej                      100
1.7. Sprzedaż na próbę                                100
1.8. Prawo odkupu                                101
1.9. Prawo pierwokupu                               102
1.10. Sprzedaż za pośrednictwem Internetu                        103
1.11. Sprzedaż konsumencka                             103
1.12. Sprzedaż przedsiębiorstwa                           103
1.13. Sprzedaż wierzytelności                             107
2. Umowa zamiany rzeczy i praw majątkowych                       109
2.1. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku           109
3. Umowa pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku             111
3.1. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku           112
4. Umowy darowizny                                 114
4.1. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania oraz wysokość podatku         114
4.2. Darowizny niewiążące się z przejęciem długów                     115
4.3. Polecenie darczyńcy                              115
4.4. Darowizna nieruchomości obciążonej hipoteką                     115
4.5. Darowizna przedsiębiorstwa                            116
5. Umowa dożywocia                                 117
5.1. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku           118
6. Umowa o dział spadku                                119
6.1. Kiedy mamy do czynienia ze spłatą lub dopłatą?                    119
6.2. Wspólność majątku spadkowego i dział spadku                    120
6.3. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku           120
6.4. Umowy o dział spadku bez spłat i dopłat                       121
7. Umowa o zniesienie współwłasności                          121
7.1. Współwłasność                                 122
7.2. Kiedy mamy do czynienia ze spłatą lub dopłatą?                    123
7.3. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku           124
7.4. Zniesienie współwłasności bez spłat i dopłat                      125
8. Zniesienie współwłasności lub dział spadku w drodze orzeczenia sądowego            125
9. Ograniczone prawa rzeczowe                             126
10. Hipoteka                                     127
10.1. Księgi wieczyste i hipoteka                           127
10.2. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania oraz wysokość podatku          128
10.3. Hipoteka przymusowa                              131
11. Ustanowienie odpłatnej służebności                           131
11.1. Rodzaje służebności                              131
11.2. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku          132
11.3. Nieodpłatne ustanowienie służebności                       133
12. Ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego               134
12.1. Rodzaje użytkowania                             134
12.2. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku          134
12.3. Użytkowanie nieodpłatne                            136
12.4. Timesharing                                 136
12.5. Bezczynszowe użytkowanie gruntów                       137
12.6. Użytkowanie a użytkowanie wieczyste                       137
12.7. Użyczenie                                  137
13. Odszkodowanie za szkody powstałe wskutek prac na nieruchomościach obciążonych użytkowaniem lub służebnością                                  138
14. Umowa depozytu nieprawidłowego                          138
14.1. Umowa depozytu                               138
14.2. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku          140
15. Umowa spółki i zmiana umowy spółki                          141
15.1. Kategorie spółek na gruncie PCC                          141
15.2. Spółki prawa handlowego                            142
15.3. Spółka cywilna                                142
15.4. Spółka jawna                                 143
15.5. Spółka partnerska                               144
15.6. Spółka komandytowa                              145
15.7. Spółka komandytowo-akcyjna                           146
15.8. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością                      148
15.9. Spółka akcyjna                                149
15.10. Spółka europejska                               151
15.11. Co stanowi zmianę umowy spółki?                        153
15.12.Wniesienie lub podwyższenie wkładu w spółce osobowej                154
15.13. Pożyczka udzielona spółce osobowej przez wspólnika                 156
15.14. Dopłaty wniesione przez wspólnika spółki osobowej                  157
15.15. Oddanie spółce osobowej rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania     157
15.16. Podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej z wkładów i ze środków własnych   157
15.17. Dopłaty w spółce kapitałowej                          164
15.18. Przeniesienie rzeczywistego ośrodka zarządzania lub siedziby spółki kapitałowej       167
15.19. Konwersja pożyczki od udziałowca na kapitał                    168
15.20. Łączenie, podział i przekształcanie spółek                     169
15.21. Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania i wysokość podatku          174
16. Zagadnienia wspólne dotyczące zobowiązania podatkowego                 180
16.1. Obowiązek podatkowy wg Ordynacji podatkowej                   180
16.2. Podatnicy PCC                                 181
16.3. Odpowiedzialność solidarna                           182
16.4. Obowiązek podatkowy – dokonanie czynności cywilnoprawnej              183
16.5. Obowiązek podatkowy – orzeczenia sądu i ugody                   185
16.6. Obowiązek podatku w przypadku powołania się na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej  186
16.7. Obowiązek podatkowy przy umowach warunkowych                  187
16.8.Wartość rynkowa przedmiotu czynności cywilnoprawnych               188
16.9. Kiedy pobiera się PCC według stawki najwyższej                    195
16.10. Sankcyjna stawka podatku                           196

VI. Zwolnienia podatkowe                                198
1. Państwa obce, ich przedstawicielstwa dyplomatyczne itd                  198
2. Organizacje pożytku publicznego                            198
3. Jednostki samorządu terytorialnego                           205
4. Skarb Państwa                                   206
5. Jednostki organizacyjne Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego          206
6. Osoby nabywające na potrzeby własne sprzęt rehabilitacyjny                 207
7. Sprzedaż walut obcych                                208
8. Przeniesienie własności nieruchomości (gospodarstwa rolnego)                209
9. Sprzedaż nieruchomości byłemu właścicielowi                       213
10. Sprzedaż mieszkania w celu uzyskania mieszkania zamiennego                214
11. Zamiana budynku mieszkalnego między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej        215
12. Sprzedaż rzeczy ruchomych o wartości nie większej niż 1000 zł                 216
13. Sprzedaż bonów i obligacji skarbowych                         217
14. Sprzedaż bonów pieniężnych Narodowego Banku Polskiego                 217
15. Sprzedaż maklerskich instrumentów finansowych                     218
16. Sprzedaż towarów giełdowych na giełdach towarowych                  222
17. Zbycie akcji i udziałów przez Bank Gospodarstwa Krajowego                 222
18. Zwolnienia dotyczące pożyczek                            223
18.1. Pożyczki od zagranicznych przedsiębiorców                     224
18.2. Pożyczki między osobami z najbliższej rodziny                     224
18.3. Pożyczki udzielane pomiędzy osobami należącymi do I grupy podatkowej          226
18.4. Pożyczki pomiędzy innymi osobami                         226
18.5. Pożyczki z kas zapomogowych                           227
18.6. Pożyczki udzielane z funduszy celowych                      228
18.7. Pożyczki udzielne przez wspólnika (akcjonariusza) spółki kapitałowej           229
19. Umowy spółki i zmiany umowy spółki                          230
20. Zwolnienia dotyczące ustanowienia hipoteki                       231
21. Sprzedaż nieruchomości dokonana w ramach realizacji prawa do rekompensaty          232
22. Zwolnienia od PCC wynikające z odrębnych przepisów                    233

VII. Zapłata i pobór podatku                                238
1. Deklaracje podatkowe i zapłata podatku                        238
1.1. Czynności zwolnione a obowiązek złożenia deklaracji                  239
1.2. Kiedy podatnik nie ma obowiązku złożenia deklaracji PCC-3                239
1.3. Korekta deklaracji                                240
1.4. Podpisywanie deklaracji przez pełnomocnika                     241
2. Pobór podatku przez notariusza                            243
2.1. Kiedy notariusz niema obowiązku pobrać podatku od czynności cywilnoprawnych       244
2.2. Obowiązki płatnika podatku                            245
2.3. Obowiązki płatnika wynikające z Ordynacji podatkowej                 247
2.4. Odpowiedzialność płatnika                            247
2.5. Niepobranie a wina podatnika                          248
2.6. Czy notariuszowi należy przedstawić dokumenty potwierdzające prawo do zwolnienia?     249
2.7. Czy notariuszowi przysługuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji płatnika?          249

VIII. Zwrot podatku                                   251
1. Katalog przesłanek uprawniających do zwrotu podatku                   251
2. Nieważność względna                                251
2.1. Odstąpienie od umowy sprzedaży z powodu wad sprzedanej rzeczy             254
2.2. Rozwiązanie umowy                               255
3. Nieważność bezwzględna                              255
4. Warunek zawieszający                                256
5. Niezarejestrowanie podwyższenia kapitału zakładowego                   257
6. Niedokonanie wpisu hipoteki                             258
7. Termin zwrotu podatku                               258
8. Oprocentowanie zwrotu podatku                            258
9. Zwrot podatku a nadpłata podatku                           259

IX.Właściwość organów podatkowych                           261
1. Właściwość miejscowa                                261
1.1. Rzeczy znajdujące się na terytorium Polski                       261
1.2. Rzeczy znajdujące się za granicą                          262
2. Właściwość rzeczowa                                263
3. Właściwość w sprawie zwrotu PCC                           263
4. Właściwość organów podatkowych w sprawie stwierdzenia nadpłaty              264

Załączniki                                       265
Załącznik Nr 1                                    265
Załącznik Nr 2                                    265
Bibliografia                                      271