Kryzys na rynkach finansowych, który rozpoczął się w 2007 r. stanowi najpoważniejsze załamanie globalnej gospodarki w ostatnich dekadach. Doprowadził on do paraliżu światowego systemu finansowego i głębokich spadków cen na rynkach kapitałowych. Przyczyn światowego kryzysu finansowego należy upatrywać między innymi w rozwoju nowoczesnych instrumentów finansowych, a przede wszystkim w niekontrolowanym ich wykorzystaniu.
Postępujące zjawiska globalizacyjne powodują, iż zawirowania na rynkach finansowych przekładają się na sytuację na rynkach całego świata, od Ameryki poprzez Europę, aż po Daleki Wschód. Globalizacja powoduje także zmniejszenie możliwości nadzoru nad działalnością instytucji finansowych, zwiększając jednocześnie ryzyko dotyczące inwestycji. Obecna sytuacja jest znaczącym wyzwaniem również dla polskiej gospodarki, zarówno dla uczestników rynków finansowych, jak i dla instytucji nadzorujących ich pracę.
Celem niniejszej książki jest prezentacja sytuacji na rynkach finansowych w warunkach kryzysu. Szczególną uwagę skupiono na zagadnieniach: inwestycji finansowych, finansach przedsiębiorstw, rozwoju rynku ubezpieczeń oraz sektora bankowego w warunkach kryzysu finansowego.

Rozdziały:

Wprowadzenie    13

Część 1
Systemy finansowe w warunkach kryzysu

1. Odpowiedzialność agencji ratingowych za kryzys subprime
    – Eugeniusz Gostomski    19
1.1. Rola agencji ratingowych    19
1.2. Praktyka nadawania ratingu    20
1.3. Rynek usług ratingowych    22
1.4. Spadek zaufania do światowych agencji ratingowych    23
1.5. Działania naprawcze    24
Streszczenie/Summary    26
Bibliografia        27

2. Wspólne zasady zarządzania transgranicznymi kryzysami finansowymi
    w Unii Europejskiej – Anna Jurkowska-Zeidler    29
2.1. Ramy instytucjonalne i prawne dotyczące stabilności finansowej
       w państwach członkowskich Unii Europejskiej    30
2.2. Zasady współpracy pomiędzy instytucjami nadzoru finansowego, bankami
       centralnymi oraz ministerstwami finansów Unii Europejskiej w zakresie ochrony
       stabilności finansowej w wymiarze transgranicznym    32
2.3. Zasady zarządzania kryzysami finansowymi uzgodnione w Memorandum
       of Understanding na temat transgranicznej stabilności finansowej    34
2.4. Wspólne wytyczne praktyczne dotyczące zarządzania kryzysowego w UE    38
2.5. Zmiany architektury nadzoru jednolitego rynku finansowego UE jako reakcja
       na globalny kryzys finansowy    40
Streszczenie/Summary    43
Bibliografia        46

3. Stabilizacja i nadzór międzynarodowego systemu finansowego
    a kryzysy finansowe – Aneta Kosztowniak    47
3.1. Współczesny system finansowy i zjawiska kryzysowe    47
3.2. Normy, standardy i kodeksy – jako narzędzia stabilizacji międzynarodowego
       systemu finansowego    50
3.3. Programy oceny sektora finansowego (FSAP) oraz stabilności systemu
       finansowego (FSSAs)    52
3.4. Propozycje założeń „Nowego globalnego systemu finansowego”    54
Streszczenie/Summary    57
Bibliografia        58

4. Psychologiczne aspekty kryzysu finansowego – Jarosław Klebaniuk    61
4.1. Przyczyny kryzysu    62
    4.1.1. Rywalizacja    62
    4.1.2. Nadmierna pewność siebie i brak kontroli    63
    4.1.3. Strach i nieufność    66
4.2. Identyfikacja kryzysu    67
    4.2.1. Bańka spekulacyjna    67
    4.2.2. Straty instytucji finansowych i ich klientów    68
    4.2.3. Recesja w realnej gospodarce    69
4.3. Akceptacja rozwiązań    69
    4.3.1. Propaganda w mediach    69
    4.3.2. Ideologia strachu    70
    4.3.3. Alienacja konsumenta i wyborcy    71
4.4. Funkcje kryzysu    72
    4.4.1. Ukryte zyski    72
    4.4.2. Deprecjacja pracy najemnej    73
    4.4.3. Nowy Porządek Świata    74
Streszczenie/Summary    74
Bibliografia        76

5. Financial Jargon in View of the Global Economic Downturn
     – Andrzej Kołłątaj    79
5.1. Scope of Research    79
5.2. Jargon vs. Slang    79
5.3. The Supposed Obscurity of Jargon    80

5.4. Financial Speech Community and Its Jargon    83
5.5. The Language of Crisis    86
Streszczenie/Summary    89
References        90

Część 2
Inwestycje finansowe w warunkach kryzysu

6. Silna forma efektywności informacyjnej polskiego rynku akcji w warunkach
    kryzysu oraz jej interpretacja – Marcin Kalinowski    93
6.1. Efektywność informacyjna rynku akcji    93
6.2. Test efektywności informacyjnej w formie silnej na polskim rynku akcji    95
6.3. Interpretacja efektywności informacyjnej w formie silnej w świetle przepisów
       prawa        98
6.4. Pomiar efektywności informacyjnej w formie silnej – teoria a rzeczywistość    100
Streszczenie/Summary    101
Bibliografia        102

7. Efektywność oszczędności w Polsce w latach 2007-2008 – Dawid Dawidowicz    105
7.1. Charakterystyka podstawowych form oszczędzania/inwestowania    105
7.2. Czynniki determinujące efektywność form oszczędzania/inwestowania    107
7.3. Założenia do badań    109
7.4. Wyniki badań    112
Streszczenie/Summary    113
Bibliografia        115

8. Fundusze funduszy inwestycyjnych jako innowacja na powierniczym rynku
     – Sławomir Antkiewicz    117
8.1. Koncepcja funduszy funduszy    118
8.2. Przesłanki inwestowania w fundusze funduszy    119
8.3. Pierwsza próba utworzenia funduszu funduszy na polskim rynku    120
8.4. Skarbiec Top Funduszy Akcji i Skarbiec Top Funduszy Stabilnych    120
8.5. Oferta TFI Millennium    122
8.6. Perspektywy rozwoju funds of funds    122
Streszczenie/Summary    123
Bibliografia        124
9. Wycena aktywów finansowych – Ewa Engelgardt    127
9.1. Wycena aktywów finansowych w świetle ustawy o rachunkowości    129
9.2. Klasyfikacja i wycena aktywów finansowych w świetle MSR 39 Instrumenty
       finansowe: ujmowanie i wycena    132
Streszczenie/Summary    134
Bibliografia        136

10. Rynek polskich euroobligacji w warunkach kryzysu finansowego
      – Rafał Płókarz    137
10.1. Zarys historii polskich emisji euroobligacji    138
10.2. Rynki euroobligacji w latach 2007-2009    142
10.3. Rynek polskich euroobligacji w okresie kryzysu finansowego    143
Streszczenie/Summary    150
Bibliografia        152

11. Determinanty wartości opcji towarowych w transakcjach masowymi towarami
      rolnymi w okresie kryzysu gospodarczego – Piotr Giruć    153
11.1. Charakterystyka opcji    154
11.2. Rodzaje transakcji opcyjnych    157
11.3. Opcje towarowe na rynku masowych towarów rolnych w Polsce    158
Streszczenie/Summary    161
Bibliografia        162

12. Efektywność strategii spekulacji kontraktami futures na indeks WIG20
      na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w warunkach wysokiej
      zmienności rynku – Ewa Widz    165
12.1. Elementy strategii spekulacyjnych na rynku kontraktów futures    166
12.2. Ryzyko na rynku kontraktów futures na indeksy giełdowe    169
12.3. Mierniki efektywności strategii spekulacji kontraktami futures    175
12.4. Efektywność strategii spekulacyjnych na rynku kontraktów futures
         na indeks WIG20    176
Streszczenie/Summary    180
Bibliografia        181

13. Badanie zmienności na rynku finansowym w oparciu o zmienność historyczną
      wybranych indeksów giełdowych – Bogna Janik, Marcin Resler    181
13.1. Analiza zmienności historycznej    183
    13.1.1. Wpływ dużych dziennych zmian na wielkość zmienności    183
    13.1.2. Zjawisko grupowania zmienności    187
    13.1.3. Pamięć zmienności historycznej    187
13.2. Korelacja zmienności historycznej na różnych rynkach    189
Streszczenie/Summary    191
Bibliografia        193

Część 3
Sektor bankowy w warunkach kryzysu

14. Koniec ery niezależnych banków inwestycyjnych w Stanach Zjednoczonych
      – Tomasz Wszeborowski    197
14.1. Zmiany w prawie amerykańskim prowadzące do wyodrębnienia bankowości
         inwestycyjnej    197
14.2. Niezależne banki inwestycyjne w Stanach Zjednoczonych przed kryzysem
         na przykładzie Lehman Brothers    199
14.3. Przyczyny obecnego kryzysu finansowego    201
14.4. Wpływ kryzysu na niezależne banki inwestycyjne w Stanach Zjednoczonych    204
Streszczenie/Summary    206
Bibliografia        208

15. Zarządzanie wartością banku komercyjnego w warunkach globalnej gospodarki
      – Jerzy Gwizdała    209
15.1. Koncepcja zarządzania wartością banku w praktyce    210
15.2. Skuteczne praktyki we wprowadzaniu programu VBM    211
15.3. Kapitał intelektualny jako specyficzny zasób banku    215
15.4. Efektywne wykorzystanie i zarządzanie kapitałem intelektualnym    217
Streszczenie/Summary    221
Bibliografia        222

16. Porównanie systemów gwarantowania depozytów w bankach i spółdzielczych
      kasach oszczędnościowo-kredytowych – Maria Golec    223
16.1. Banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe jako instytucje depozytowe
         z odrębnymi systemami gwarantowania depozytów    224
16.2. Funkcja gwarancyjna Bankowego Funduszu Gwarancyjnego i TUW SKOK    226
16.3. Funkcja pomocowa Bankowego Funduszu Gwarancyjnego
         i Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej    231
16.4. Koszty systemów gwarantowania depozytów w bankach i SKOK    234
Streszczenie/Summary    236
Bibliografia        239

17. Zarządzanie płynnością banków w zmienionym otoczeniu rynkowym
      w warunkach kryzysu – standardy polskie i międzynarodowe
      a polskie banki – Dariusz Letkowski    241
17.1. Ryzyko płynności i jego powiązanie z innymi pierwotnymi czynnikami ryzyka    242
17.2. Model transferu ryzyka i jego wpływ na płynność banków
         w warunkach kryzysu    243
    17.2.1. Transakcje modelu transferu ryzyka    244
            17.2.1.1. Sekurytyzacja    244
            17.2.1.2. Credit Default Swap (CDS)    245
    17.2.2. Wpływ modelu transferu ryzyka na płynność banków    246
17.3. Wewnętrzna metodologia zarządzania płynnością w kontekście norm
         nadzorczych    248
17.4. Zagrożenia wynikające ze struktury źródeł finansowania    250
17.5. Testy skrajnych warunków i plany finansowania awaryjnego    252
17.6. Zarządzanie płynnością w grupach bankowych    253
Streszczenie/Summary    256
Bibliografia        258

18. Standing finansowy polskich banków w czasie globalnego kryzysu finansowego
      – Grażyna Ancyparowicz    259
18.1. Makroekonomiczne warunki działalności banków w Polsce    260
18.2. Depozyty i kredyty sektora niefinansowego    262
18.3. Profilaktyka antykryzysowa    264
18.4. Kapitał zagraniczny w polskim sektorze bankowym    267
Streszczenie/Summary    270
Bibliografia        274
Część 4
Rynek ubezpieczeń w warunkach kryzysu

19.1. Skutki kryzysu finansowego w aspekcie ryzyka funkcjonownia zakładów
         ubezpieczeń – Marzanna Lament    279
19.1. Obszary wpływu kryzysu finansowego    280
19.2. Ryzyko ubezpieczeniowe    283
19.3. Ryzyko płynności finansowej    285
19.4. Ryzyko kredytowe i rynkowe    287
19.5. Ryzyko operacyjne    289
Streszczenie/Summary    290
Bibliografia        292

20. Zmiany w działalności otwartych funduszy emerytalnych i kształtowaniu się
      świadczeń emerytalnych – Joanna Niżnik    293
20.1. Zasady konstrukcji systemu emerytalnego    293
20.2. Sytuacja na rynku Otwartych Funduszy Emerytalnych    296
    20.2.1. Członkowie OFE    296
    20.2.2. Składki do OFE    297
    20.2.3. Aktywa netto OFE i kapitały PTE    298
    20.2.4. Inwestycje i ich wyniki    301
20.3. Emerytura kapitałowa    304
Streszczenie/Summary    306
Bibliografia        308

21. Przestępczość ubezpieczeniowa a kryzys gospodarczy – Piotr Majewski    309
21.1. Specyfika polskiego rynku ubezpieczeń    310
21.2. Wpływ kryzysu na poziom zjawiska przestępczości ubezpieczeniowej    312
21.3. Najpopularniejsze metody wyłudzeń odszkodowań w dobie kryzysu    315
Streszczenie/Summary    318
Bibliografia        319

22. Analiza porównawcza efektywności powszechnych towarzystw emerytalnych
      na przykładach firm z grup kapitałowych AEGON i NORDEA
      – Jarosław Poteraj    321
22.1. Powszechne towarzystwa emerytalne    322
    22.1.1. Informacje ogólne    322
    22.1.2. AEGON Powszechne Towarzystwo Emerytalne SA    322
    22.1.3. Nordea Powszechne Towarzystwo Emerytalne SA    324
22.2. Efektywność wykorzystania powierzonego kapitału    325
    22.2.1. Wskaźnik rentowności netto kapitału własnego    325
    22.2.2. Obliczenia wartości wskaźnika rentowności netto kapitału własnego    326
    22.2.3. Interpretacja otrzymanych rezultatów    327
22.3. Efektywność inwestycji dla akcjonariuszy    327
    22.3.1. Wartość bieżąca netto oraz wewnętrzna stopa zwrotu    327
            22.3.1.1. Wartość bieżąca netto    327
            22.3.1.2. Wewnętrzna stopa zwrotu    328
    22.3.2. Wykorzystanie metod wartości bieżącej netto oraz wewnętrznej stopy
             zwrotu do oceny zrealizowanych projektów inwestycyjnych w PTE
             grup AEGON i NORDEA    328
Streszczenie/Summary    331
Bibliografia        332

Część 5
Finanse przedsiębiorstw w warunkach kryzysu

23. Znaczenie finansowania w działalności przedsiębiorstw – Andrzej Tokarski    335
23.1. Pojęcie finansowania    335
23.2. Kryteria klasyfikacji finansowania    337
23.3. Podmiotowo-przedmiotowy zakres finansowania    341
Streszczenie/Summary    344
Bibliografia        346

24. Franczyza jako alternatywna forma prowadzenia działalności gospodarczej
      – Beata Kotowska, Aldona Uziębło    347
24.1. Franchising – kryteria podziału    347
24.2. Rozwój franchisingu    350
24.3. Franczyza w Polsce    351
    24.3.1. Wstępne dane statystyczne    351
    24.3.2. Franczyza sieci odzieżowych i obuwniczych
                – dynamicznie rozwijający się rynek    352
    24.3.3. Eksport polskich marek    356

24.4. Wady i zalety franchisingu    357
Streszczenie/Summary    359
Bibliografia        362

25. Optymalizacja podatkowa w dobie kryzysu – Sylwia Grenda    365
25.1. Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych    366
    25.1.1. Koszty zaniechanych inwestycji    367
    25.1.2. Koszty płac pracowników oraz składek ZUS    368
    25.1.3. Zmiana roku podatkowego – elementem optymalizacji podatkowej    369
    25.1.4. Zastosowanie amortyzacji jako instrumentu optymalizacji    371
25.2. Zmiany w podatku od towarów i usług    372
25.3. Podatek od nieruchomości    373
25.4. Cash pooling    373
Streszczenie/Summary    376
Bibliografia        378

26. Sposoby finansowania przedsiębiorstwa jako optymalizacja opodatkowania
      – Jacek Patyk    379
26.1. Uwagi ogólne    379
26.2. Formy i sposoby finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych
         w przedsiębiorstwie    380
26.3. Sposoby finansowania wewnętrznego mające wpływ na zobowiązania
         podatkowe    381
26.4. Finansowanie zewnętrzne przedsiębiorstwa    383
Streszczenie/Summary    386