Autor przedstawia środowiskowe zagrożenia zdrowia ludzi powodowane przez różne czynniki szkodliwe występujące w środowisku: biologiczne, geologiczne, chemiczne i fizyczne.

Przez środowiskowe czynniki szkodliwe rozumie się czynniki o niskim natężeniu, działające całą dobę i przez długi czas na wszystkich członków społeczności ludzkich, z których skutki zdrowotne pojawiają się po długim okresie ekspozycji i są często specyficzne.

Czynniki szkodliwe są zwykle związane z określonymi formami aktywności ludzkiej, jak: spożywanie posiłków, spędzanie czasu w zamkniętych pomieszczeniach, przebywanie na ulicy, wypoczynek, pobyt na wsi, podróżowanie itp.

Nie są to problemy nowe, istniały zawsze, nie stanowiły jednak wyodrębnionej wiedzy, lecz wchodziły w zakres medycyny, toksykologii, ochrony środowiska itp.

Książka ta jest pierwszą publikacją traktującą odrębnie i całościowo ten temat. Szczególnym jej walorem jest zatem interdyscyplinarność ujęcia i inspirujący sposób wykładu.

Publikację adresujemy do szerokiego grona odbiorców: od naukowców, wykładowców przedmiotów dotyczących ochrony środowiska i zdrowia, słuchaczy studiów medycznych i przyrodniczych aż do czytelnika chcącego pogłębić swą wiedzę w zakresie działań prozdrowotnych.

Rozdziały:

Część ogólna. Środowiskowe zagrożenia zdrowia na tle innych zagrożeń. Substancje i czynniki szkodliwe. Szacowanie ryzyka

1.Podstawowe definicje i pojęcia
1.1.Specyfika środowiskowych zagrożeń zdrowia
1.2.Skutki zdrowotne ekspozycji ludzi na zanieczyszczenia środowiskowe
1.3.Środowiskowe zagrożenia zdrowia według zasięgu
1.4.Podstawowe pojęcia
1.5.Gdzie jesteśmy w skali zagrożeń?
1.6.Czynniki wpływające na wielkość ryzyka
1.7.Przyczyny śmiertelności – porównanie różnych przyczyn bezpośrednich
1.8.Rodzaje zagrożeń i media przenoszące ryzyko
1.9.Specjalne czynniki zagrożeń
1.10.Substancje i czynniki zagrażające zdrowiu
Karty ilustracyjne
1.Nadmiar fluoru z herbaty prasowanej
2.Love Canal
3.Nowe choroby: wzw typu C, D i E
4.Emisja radioaktywności z węgla
5.Zanieczyszczenia powietrza a masa urodzeniowa dzieci
6.Ołów w tuńczykach
7.Azbest i rak w Japonii
8.Rtęć a rewaloryzacja starych budynków fabrycznych
9.Zanieczyszczenia powietrza w budynkach i na zewnątrz
10.Campylobacter i jego bliżsi i dalsi kuzyni
11.Metale ciężkie w tkankach ludzi dawniej i dziś

2.Statystyczna istotność badań, testów i prognoz
2.1.Dwa przykłady zbierania danych
2.2.Wpływ sposobu zbierania informacji na wyniki badań
2.3.Trzeci przykład zbierania danych i interpretacji wyników
2.4.Przykład czwarty – epidemiologiczny
2.5.Wniosek ogólny dotyczący badań epidemiologicznych
Karty ilustracyjne
12.Żywność w puszkach aluminiowych
13.Cytat z raportu EEHC dla palaczy
14.Arsen w owocach morza
15.Dioksyny w kurczakach
16.Kadm w nerkach
17.Alkohol i ołów
18.Zagrożona kobiecość
19.PbB (ołów we krwi) u dzieci w różnych krajach
20.Brak dowodów na wpływ metali ciężkich na ubytki słuchu u dzieci

3.Szacowanie ryzyka
3.1.Co należy wiedzieć o zagrożeniach?
3.2.Zależność dawka-efekt
3.3.Losy ksenobiotyków w organizmie
3.4.Nowe zagrożenia
3.5.Sposób przeliczania dawek i poziomów zagrożeń z badań dla zwierząt na ludzi
3.6.Biomarkery
3.7.Toksyczne działanie ksenobiotyków na organizm ludzki
3.8.Rola wolnych rodników
3.9.Nowotwory
3.10.Środowisko zagrożenia i zdrowia a układ immunologiczny człowieka
3.12.Środowiskowe zagrożenia zdrowia a możliwości rozrodcze i rozwojowe ludzi
Karty ilustracyjne
21.Amalgamat rtęci na plomby stomatologiczne
22.Metale ciężkie w obrzędach i medycynie ludowej
23.Fluoroza jako skutek spalania złego węgla
24.Lateks
25.Awaria w Czarnobylu a niedobory jodu
26.Choroby roznoszone przez owady

4.Zarządzanie ryzykiem
4.1.Wyznaczanie wielkości ryzyka
4.2.Postępowanie z ryzykiem
4.3.Pełna charakterystyka zagrożeń
4.4.Informowanie o zagrożeniach
4.5.Nowe inicjatywy
Karty ilustracyjne
27.Kosmetyki
28.Chlor
29.Skutki spalania węgla
30.Niedoceniane zagrożenie?
31.Czy mężczyznom grozi zanik potencjału rozrodczego?
32.MMT
33.MTBE
34.Aminy

Część szczegółowa. Co, gdzie i czym nam grozi

5.Czy w domu najlepiej?
5.1.Źródła emisji
5.2.Sick building syndrom
Karty ilustracyjne
35.Nitrozoaminy
36.PCT, PCN i polichlorowane parafiny
37.Plastyfikatory tworzyw sztucznych
38.Źródła N-nitrozoamin w Niemczech
39.Szkodliwość substancji nadpsutych i niedojrzałych
40.Groźne świece
41.Zapach wykładzin podłogowych

6.Na ulicy i w drodze
6.1.Zagrożenia zdrowia powodowane przez zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego
6.2.Zagrożenia zdrowia hałasem i drganiami
Karty ilustracyjne
42.Dalsze kłopoty producentów chloru
43.Karcynogenność napojów alkoholowych
44.Cena dłuższego życia
45.Starszym gorzej
46.Dodatki zmniejszające palność
47.Pestycydy w samolotach

7.Na talerzu i w szklance
7.1.Metale ciężkie czy raczej pierwiastki całkowicie zbędne dla organizmu
7.2.Zagrożenia zdrowia powodowanie przez aluminium
7.3.Arsen
7.4.Chloroorganiczne polutanty środowiskowe (CHOPŚ)
7.5.Brom i związki bromoorganiczne
7.6.Zagrożenia zdrowia ludzi kadmem
7.7.Zagrożenia zdrowia rtęcią
7.8.Zagrożenia cyną
7.9.Naturalne szkodliwe substancje zawarte w pokarmach
7.10.Chemiczne konserwanty żywności i inne zagrożenia zdrowia wchłaniane drogą pokarmową
7.11.Napromieniowana żywność
7.12.Grilowanie
Karty ilustracyjne
48.Węchowe ostrzeżenia
49.Zaskakujące geograficzne różnice zachorowalności na raka
50.Antywitaminy
51.Niedoszłe, i nie tylko, gazy bojowe
52.Ołów i Alzheimer
53.Nitrofurany
54.Pyły respirabilne i tlenki siarki
55.Radioaktywność niektórych substancji
56.Nowe wartości, czyli krewniacy kapusty

8.Co za dużo lub za mało, to niezdrowo
8.1.Wstęp
8.2.Zagrożenie środowiska spowodowane przez fluor
8.3.Środowiskowe zagrożenia zdrowia związane z zapotrzebowaniem organizmu na jod
8.4.Chrom, kobalt, mangan, nikiel, miedź, cynk, molibden, wanad i żelazo
8.5.Zagrożenia spowodowane przez selen
Karty ilustracyjne
57.Bilans zysków i strat: niektóre witaminy
58.Ołów w organizmie a dysfunkcja nerek
59.Ostrożnie z wnioskami wyciąganymi z badań prowadzonych na zwierzętach
60.Japońska cena postępu
61.Różne punkty widzenia
62.Pochwała wstrzemięźliwości
63.Znamiona na skórze i ryzyko czerniaka
64.Dym tytoniowy w środowisku
65.Radioaktywność własna
66.Prawdziwie gorące miejsca na Ziemi

9.Na urlopie i nie tylko
9.1.Czynniki rozwoju społeczności ludzkich
9.2.Fale ciepła i szoki termiczne
9.3.Nowe, niekorzystne zjawiska
9.4.Wpływ promieniowania nadfioletowego na zdrowie ludzi
Karty ilustracyjne
67.Rezygnacja z azbestu
68.Pfiesteria Pescicida
69.Podróże lotnicze i kosmiczne
70.Jeszcze o wirusach wywołujących nowotwory
71.Czy bakterie wywołują nowotwory?
72.Zagrożenie radiologiczne dla przyrody żywej

10.Wśród fal (elektromagnetycznych)
10.1.Występowanie i własności pól elektromagnetycznych
10.2.Właściwości elektryczne tkanek
10.3.Makroskopowy opis zjawisk elektromagnetycznych w żywej tkance
10.4.Fluktuacje prądów i pól
10.5.Oddziaływanie EMF na żywe struktury na poziomie molekularnym
10.6.Ocena ekspozycji na EMF
10.7.Badania epidemiologiczne i kliniczne
10.8.Odległe skutki zdrowotne ekspozycji na EMF: nowotwory
10.9.Nienowotworowe skutki oddziaływania EMF na organizmy żywe
10.10.Procesy zależne od czasu
10.11. Podsumowanie oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizmy żywe
Karty ilustracyjne
73.Ofiary bomb atomowych
74.Metale szlachetne mogą być szkodliwe
75.Rtęć - inicjatorem chorób autoimmunologicznych
76.Zaskakujące skutki ekspozycji na mikrofale
77.Monitory ekranowe
78.Żółtaczka, mikotoksyny i wątroba

11.Z „komórką” przy uchu
11.1.Informacje ogólne
11.2.Bazowe stacje nadawczo-odbiorcze
11.3.Radiolinie
11.4.Indywidualne telefoniczne aparaty przenośne
11.5.Inne źródła EMF wysokiej częstotliwości
11.6.Oddziaływanie EMF HF na tkankę żywą
11.7.Efekt termiczny
11.8.Specific Absorption Rate (SAR)
11.9.Najwyższe dopuszczalne natężenie pól elektromagnetycznych dla populacji generalnej
11.10.Nietermiczne skutki zdrowotne ekspozycji na fale elektromagnetyczne
11.11.Skutki ekspozycji na MF z innych źródeł niż telefony komórkowe
11.12.Ekspozycja na MF od aparatów komórkowych a nowotwór
11.13.Inne skutki zdrowotne użytkowania telefonów komórkowych
Karty ilustracyjne
79.Linie energetyczne i białaczka dzieci
80.Jeszcze o selenie
81.Woda oligoceńska, nadzieje i obawy
82.Deficyt jodu na świecie
83.Straszne pleśnie

12.Bliżej natury – rolnikom lepiej?
12.1.Zagrożenia stwarzanie przez odory z ferm hodowlanych
12.2.Pył organiczny
12.3.Pestycydy
12.4.Jakość wody
Karty ilustracyjne
84.Estrogenowa huśtawka
85.PCB i słuch
86.Jeszcze o befsztykach
87.Niektóre wyniki testu obecność substancji szkodliwych i korzystnych w produktach żywnościowych
88.Aktywność promieniotwórcza gleby
89.Zagrożona męskość
90.Ołów w glebie w PbB
91.Najnowsze zagrożenia
92.Ruszajmy się dla zdrowia
93.Wpływ ołowiu na rozwój dzieci
94.Skutki spalania gazu w mieszkaniach
95.Schistosomatoza zdobywa nowe stanowiska
96.Inna, tym razem przyjazna twarz chloru
97.Jeszcze o spermie

13.Blisko składowisk lub spalarni odpadów
13.1.Składowiska odpadów komunalnych
13.2.Dzikie składowiska odpadów
13.3.Ocena ryzyka zdrowotnego
13.4.Skutki psychologiczne dla społeczności lokalnej
13.5.Spalarnie odpadów
13.6.Emisja niebezpiecznych substancji ze spalarni odpadów
13.7.Obawy społeczności lokalnych przed spalarniami odpadów
Karty ilustracyjne
98.Spalanie śmieci i dioksyny
99.Jeść albo nie jeść ryby, oto jest pytanie!
100.Broń biologiczna
101.Kłopoty z kosmetykami
102.Czy TBT zagraża żeńskości?
103.Zabójcza słabość
104.Orange agent w Wietnamie
105.Jeszcze więcej o estrogenie disruptore
106.Skuteczność profilaktyki przeciwołowiowej
107.Awantura o Konstantynów

14.Problemy psychologiczne
14.1.Zdrowotne skutki promieniowania jonizującego
Karty ilustracyjne
108.Bakterie i grzyby we wdychanym powietrzu na Śląsku i w tuczarniach
109.Zdrowie mieszkańców terenów o podwyższonej naturalnej radioaktywności
110.Zdrowe zioła
111.Cukrzyca a stężenie nitratów w wodzie
112.Ołów w organizmie a poziom PbB
113.Najczęstsze narażenie na kontakt z niklem
114.Jeszcze poważnie o mikotoksynach

15.Król nie chodzi nagi!
15.1.Skóra jako półprzepuszczalna bariera
15.2.Uszlachetnianie tkanin i ich barwienie
15.3.Każdy nosi buty
Karty ilustracyjne
115.Synergiczne działanie pestycydów
116.Raport o żywności w Polsce
117.Zależność PbB-PbA
118.Unia Europejska wprowadza normy na mikotoksyny
119.Kounizm uosparniał?
120.Three Mile Island
121.Od dioksyn do bakterii
122.Lektyny

16.Dobre rady
16.1.Ocena wiarygodności źródeł informacji o zagrożeniach
16.2.Znane wypadki
Karty ilustracyjne
123.Syndrom Zatoki Perskiej
124.Wątpliwa poprawa: arsen zamiast bakterii
125.Lampy fluorescencyjne
126.W wiktoriańskiej Anglii

17.Światowe uwarunkowania środowiskowych zagrożeń zdrowia
17.1.Co dalej?
17.2.Degradacja środowiska naturalnego dwóch państw deltowych
Karty ilustracyjne
127.Alkaloidy w pokarmach
128.Charakterystyczne środowiskowe zagrożenie typu biologicznego: wścieklizna
129.Płyn Lugola nigdy nie jest dobry po napromieniowaniu
130.Opóźnienia rozwojowe dzieci
131.Dodatki do paliw silnikowych
132.Częste zjadanie ryb a zatrucie rtęcią
133.Możliwa karcynogenność azotynów
134.Direct Black 38

Uzupełnienia
1.Biomarkery
2.Błona komórkowa
3.DNA
4.Gruczoły hormonalne
5.Kompleks estrogenowy – ludzie
6.Kompleks estrogenowy – zwierzęta
7.Kreatynina
8.Mutacje
9.Procesy naprawcze
10.Onkogeny i geny supresorowe
11.Receptrory
12.Badania kohortowe i RR
13.Stosunek szans lub OR
14.Standaryzowane współczynniki zachorowalności
15.Charakterystyczne poziomy głośności dla częstości 1000 Hz
16.Średnice pyłów występujących w powietrzu
17.Potencjały i prądy generowane w ciele ludzkim
18.Promieniowanie elektromagnetyczne
19.Supresorowy gen p53 i p21
20.Badania epidemiologiczne i zjawisko klastrów
21.Skutki uboczne zażywania leków
22.Nowotwór a wirusy
23.Choroby krwi
24.Rozkład normalny
25.Różnice gatunkowe podatności na karcynogeny
26.Organizm jako system dynamiczny
27.Jednostki
28.Cykliczność procesów biologicznych
29.Cytokiny
30.Nowe choroby: priony
31.Endocrine disruptors (EDs)
32.Hormony płciowe człowieka
33.Pleśnie w mieszkaniu
34.Nowo zidentyfikowane i rozprzestrzeniające się choroby
35.Tempo procesów metabolicznych i charakterystyczne różnice pomiędzy niemowlęciem, dzieckiem i dorosłym
36.Szok anafilaktyczny
37.Odporność bakterii na antybiotyki
38.Zarazki
39.Rozporządzenia dotyczące dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych w środowisku